Doživite Stolac, muzej pod vedrim nebom

Objavljeno 16. mar 2015. | 0 komentara

Kako predstaviti Stolac? Gradić na jugoistoku Bosne i Hercegovine koji se vraća u život punih dvadest godina i za kojega novije generacije nikada nisu ni čule, a posebno videle, osim ako nisu morale. Što je onda Stolac? Usputna stanica onima koji žele da što pre stignu od Mostara i Sarajeva do Dubrovnika ili dalje u Crnu Goru bez puno procedura. Zapravo ga većina tako doživljava.
Ali nemojte da prestanete sa čitanjem, jer ovo gore nije ništa. Počećemo ispočetka i reći ćemo vam šta je Stolac: Skrovište pračoveka, utvrđenje Ilira, antički municipij, srednjovekovni grad, počivalište stećaka, odmaralište begova, mesto boravka Austrougara i puno više od toga… Stolac je lepota prirode, maslina i vina, reka i slapova, sakralnih objekata četiri religije i opet, puno više i od toga.
Prvo da predstavimo viziju, misiju i cilj ovoga članka koji je nastao kao želja za promovisanjem celokupnog turističkog bogatstva opštine od strane JU čiji je zadatak razvoj turizma i zaštita kulturno-istorijskog i prirodnog nasleđa. Ustanova je pokretačka snaga putem koje nastojimo da objedinimo celokupnu turističku ponudu opštine Stolac u jedinstveni turistički proizvod i prezentujemo ga na turističko tržište Bosne i Hercegovine i šire regije.

5.000 godina stariji od najstarijeg grada u Evropi
Krenimo od epipaleolitskog razdoblja (14.000 – 12.000. p. n. e). Negde u koritu modre reke Bregave, u potkapini, u steni, 45 m iznad samog toka, pračovek je pronašao skrovište, pećinu Badanj. Svidela mu se i pružala je sigurnost pa je ostavio trag, gravuru, figuru konja gledanog s desnog boka napadnutog strelicama. Onima koji ne uočavaju važnost, samo da istaknemo kako je to prvi nalaz ove vrste na istočnoj obali Jadrana i najstariji prikaz „likovne“ umetnosti u Bosni i Hercegovini.
I tako Stolac i njegova okolina postoje, negde u hercegovačkom kršu tada i puno posle toga. Zapravo, svideo se on i Daorsima, helenizovanom ilirskom plemenu, koje je živelo od 300. do 50. godine p. n. e. u dolini reke Neretve, a glavni grad im je bio u Stocu, koji je po njima nazvan Daorson. U njemu su bili smešteni svi važniji upravni, javni i verski objekti. Preuzeli su grčki jezik i pismo, te su bili u stalnim trgovačkim vezama s Grcima. Pronađeni su ostaci brojnih amfora, fina keramika, bronzana kaciga (natpis na njoj je sličan natpisu na kacigi pronađenoj u Makedoniji), ostaci granitne skulpture Kadma i Harmonije, i Ilirski reljef s trinaest zmija i pet pari orlovskih krila. Danas, više od 3.500 godina kasnije, Daorson svojim megalitskim zidinama svedoči o nekadašnjoj moći, a važnost mu povećava to da je postojala ideja da se predloži za izbor sedam novih svetskih čuda pre nekoliko godina.
Daorsi nas gotovo dovode do kraja starog i početka novog veka na ovom području, zapravo njihovim nestankom u 1. veku p. n. e. nisu više nastanjivali grad, ali su nastavili svoje aktivnosti u centru Daorsa u delu Vidova polja i današnjeg Stoca, početkom 1. veka n. e. kao municipij Diluntum, gde se on održao do 4. veka n. e.
Ovo gore navedeno je sasvim dovoljno za opravdanje naziva muzej pod vedrim nebom, a zapravo nismo još rekli ni pola. Dakle, vremeplov nas dovodi do srednjeg veka i područja samoga grada Stoca koji je tada pripadao župi Vidoši. Stari grad Vidoški smešten je na uzvišenju iznad današnjeg središta Stoca i predstavlja odbrambeni objekat koji po svojoj veličini spada u red najvećih bosanskohercegovačkih gradova. „Kraljica Vida“ je sagradila velepan kompleks u srednjem veku, ali sredinom 15. veka dolaze Osmanlije i osvajaju ga, te Stolac postaje deo osmanlijskog sultanata. U 17. veku grad je imao 13 kula i bio je najbolje utvrđen grad u Hercegovini. Opevan je i u epu „Smrt Smail–age Čengića“, gde Ivan Mažuranić započinje: „Sluge zove Smail-aga, usred Stolca kule svoje, a u zemlji Hercegovoj…“
Mnogo toga se može reći o Stocu, da se čovek dovede u situaciju da bira barem deset većih atrakcija. Budući da je tako, i dalje smo u srednjem veku, na večnim počivalištima pripadnika crkve bosanske, na dve nekropole stećaka, Radimlja i Boljuni, mestima s buduće liste UNESCO-ve svetske baštine, trećem mestu u Bosni i Hercegovini koje je to uspelo, poslije Mostara i Višegrada. U ove dve nekropole nalazi se preko 400 stećaka, iako ih ima mnogo više, raspoređenih na više lokacija. Šta više o njima reći, nego citirati Miroslava Krležu:
„Neka oprosti gospođa Evropa, ona nema spomenika kulture. Pleme Inka u Americi ima spomenike. Egipat ima prave spomenike kulture. Neka oprosti gospođa Evropa, samo Bosna ima spomenike, STEĆKE. Šta je stećak? Oličenje gorštaka, Bosanca! Šta radi Bosanac na stećku? Stoji uspravno! Digao glavu, digao ruku! Ali nigdje nikad, niko nije pronašao stećak na kome Bosanac kleči ili moli, na kome je prikazan kao sužanj.“

Pretpostavljamo da sve više upoznajete grad i okolinu, a divite se sigurno. Šta biste tek rekli da prošetate tokom reke Bregave, pređete barem tri veća kamena mosta, zavirite u mlinice i naučite nešto o stupama. Ostali biste bez teksta. Jednom, tokom posete gradu, Ivo Andrić je rekao: „Ako je Bog želio igdje stvoriti Svijet onda ga je stvorio u Stocu„.
Verujte da je bio u pravu! Ako ste u gornjem delu grada i upravo ste ostali očarani mlinicama i mostovima, produžite do Begovine. Ona predstavlja stambeni kompleks kapetanske porodice Rizvanbegovića, a svrstana je u jedan od najlepših i najznačajnijih rezidencijalnih kompleksa u Bosni i Hercegovini.
I za kraj, ovo nije kraj. Stigli ste u 20. vek i upoznali samo ono najveće. Spomenućemo da je i austrougarska vladavina ostavila spomenike (gradske bazene i vodovod koji je još u funkciji), a ovde se nalazi još i grob sarajevskog rabina Moše Danona, katolička crkva, pravoslavna crkva i Sultanova džamija, a od prirodnih lepota nezaobilazna reka Bregava i njeni slapovi, park prirode Hutovo blato (upisan u listu močvara od međunarodne važnosti po metodologiji Ramsarske konvencije i registrovan je pri UNESCO-vom direktoratu u Parizu).
I samo još ovo, svi spomenici kulture, gorenavedeni i oni koji nisu navedeni, a ukupno ih je 30 u našoj opštini, nalaze se na popisu nacionalnih kulturnih spomenika Bosne i Hercegovine. Sa svim ovim, zaključujemo da imamo puno toga vrednog za razvoj turizma, koji će tek pokazati svoje pravo lice i nadamo se kako će se za nas tek čuti. Dođite i oduševite se!